Bảo dưỡng xe nâng người là quy trình kỹ thuật bắt buộc bao gồm kiểm tra an toàn hàng ngày và thay thế vật tư định kỳ (lọc, nhớt, ắc quy) nhằm đảm bảo thiết bị vận hành ổn định, tuân thủ tiêu chuẩn an toàn lao động xe nâng người và quy định kiểm định.
Bài viết chuyên sâu dưới đây sẽ cung cấp checklist kiểm tra chi tiết, lịch bảo trì chuẩn cho các dòng xe nâng người cắt kéo và boom lift giúp bạn tối ưu chi phí vận hành.
Nội dung bảo dưỡng xe nâng người hàng ngày (trước khi vận hành)
Quy trình kiểm tra và bảo dưỡng xe nâng người trước ca làm việc là bước bắt buộc để đảm bảo an toàn xe nâng người và hiệu suất thiết bị. Người vận hành cần thực hiện rà soát 4 hạng mục chính: kết cấu cơ khí, hệ thống nguồn, hệ thống thủy lực và các tính năng an toàn.
Cụ thể
Kiểm tra cơ khí: Khung gầm, lốp và kết cấu hàn
Lốp và bánh xe
- Đối với lốp hơi: Đo áp suất lốp đúng tiêu chuẩn nhà sản xuất, kiểm tra vết cắt hoặc phồng rộp trên hông lốp.
- Đối với lốp đặc: Kiểm tra độ mòn, các mảng cao su bị bong tróc lớn (chunking) ảnh hưởng đến độ ổn định khi xe lên cao.
- Kiểm tra đai ốc bánh xe (tắc kê): Đảm bảo không bị lỏng, rỉ sét hoặc thiếu.
Kết cấu khung gầm và cần nâng
- Quan sát kỹ các mối hàn tại chân đế, khung xe và các điểm nối của cần nâng (đối với xe nâng người boom lift) hoặc thanh chéo (đối với xe nâng người cắt kéo). Vết nứt sơn thường là dấu hiệu của nứt kết cấu bên trong.
- Kiểm tra lan can, cửa ra vào sàn thao tác phải đóng/mở trơn tru và tự động khóa lẫy an toàn.
- Kiểm tra chốt ắc và vòng hãm tại các khớp nối xem có bị xô lệch hoặc mất chốt chẻ không.
Kiểm tra hệ thống điện và ắc quy (Đối với xe điện)
Bình ắc quy (Battery)
- Mở nắp kiểm tra mức điện dịch. Nếu mức nước thấp dưới tấm cực chì, cần thực hiện cách châm nước bình ắc quy xe nâng người bằng nước cất đúng vạch quy định (không dùng nước khoáng hay nước máy).
- Kiểm tra cọc bình và đầu nối cáp. Nếu thấy muối sunfat (bột trắng/xanh), cần vệ sinh ngay bằng nước ấm để đảm bảo tiếp xúc điện tốt.
- Siết chặt các ốc kẹp cáp, đảm bảo không có dây điện nào bị hở lõi đồng hoặc cọ xát vào khung kim loại.
Hệ thống sạc: Kiểm tra đèn báo trên bộ sạc (charger). Nếu xe báo lỗi hoặc không nhận sạc, cần kiểm tra nguồn điện đầu vào và cầu chì.
Kiểm tra hệ thống thủy lực
Mức dầu và rò rỉ
- Kiểm tra mắt thăm dầu hoặc thước đo trên bình chứa (tank). Mức dầu phải nằm trong vạch quy định khi cần thu về hết (vị trí xếp gọn).
- Quan sát gầm xe và dọc theo cần nâng, đặc biệt tại các đầu xi lanh thủy lực xe nâng người. Bất kỳ vết loang dầu ướt nào cũng là dấu hiệu của gioăng phớt bị hỏng hoặc ống dẫn dầu bị nứt/lỏng đầu nối.
Ống dẫn thủy lực: Kiểm tra các đường dây dẫn thủy lực xe nâng người xem có bị phồng rộp, nứt vỡ lớp vỏ cao su hoặc bị cọ xát vào cạnh sắc nhọn không.
Kiểm tra chức năng vận hành và hệ thống an toàn
Bảng điều khiển và Tay trang (Joystick)
- Vận hành thử tất cả các chức năng như nâng, hạ, lái trái/phải, xoay toa (với Boom lift).
- Tay điều khiển phải hoạt động mượt mà, tự trả về vị trí trung tâm khi buông tay, không bị kẹt hay hoạt động chập chờn.
Hệ thống an toàn (Safety Devices)
- Nút dừng khẩn cấp (Emergency Stop): Nhấn nút đỏ tại cả bảng điều khiển dưới đất và trên sàn. Xe phải ngắt toàn bộ nguồn ngay lập tức.
- Phanh xe nâng người: Thử di chuyển và buông tay lái, xe phải dừng lại dứt khoát, không bị trôi (đặc biệt khi thử trên dốc nhẹ).
- Cảnh báo: Kiểm tra còi báo động, đèn chớp (beacon light), cảm biến nghiêng (thử nghiêng xe hoặc dùng tay tác động vào con lắc cảm biến) – còi phải hú khi xe vượt quá độ nghiêng cho phép.
- Hệ thống hạ khẩn cấp: Kéo van xả áp hoặc bơm tay khẩn cấp để đảm bảo xe vẫn có thể hạ xuống khi mất nguồn động lực.
Nội dung bảo dưỡng xe nâng người định kỳ
Bảo dưỡng xe nâng người định kỳ khác với kiểm tra hàng ngày, công việc này tập trung vào việc làm sạch, bôi trơn, siết lực và thay thế phụ tùng hao mòn tự nhiên để khôi phục hiệu suất máy.
Vệ sinh và làm sạch hệ thống
- Vệ sinh khung gầm: Sử dụng vòi xịt áp lực để loại bỏ bùn đất tại gầm xe, bánh xe và các hốc kẹt. Lưu ý che chắn kỹ các hộp điều khiển điện tử (ECU) và mô tơ để tránh nước xâm nhập gây chập mạch.
- Khu vực bình điện: Làm sạch bề mặt bình ắc quy (battery), loại bỏ axit trào ra hoặc muối bám quanh cọc bình bằng nước ấm hoặc dung dịch baking soda.
- Hệ thống lọc: Tháo và vệ sinh bầu lọc gió (đối với xe nâng người chạy dầu), làm sạch lưới lọc tại miệng nắp thùng dầu thủy lực.
Bơm mỡ bôi trơn
- Các khớp nối (Pivot points): Bơm mỡ Lithium chịu nhiệt vào tất cả các vú mỡ trên thanh nâng cắt kéo hoặc khớp gập của cần Boom. Bơm cho đến khi thấy mỡ cũ bị đẩy ra ngoài.
- Mâm quay toa (Swing bearing): Đối với xe nâng người boom lift, cần bơm mỡ vào ổ bi vòng quay và bôi mỡ lên bề mặt răng cưa của bánh răng quay toa.
- Hệ thống lái: Bơm mỡ vào các trục đứng (kingpins), khớp cầu của thanh lái để đảm bảo việc điều hướng nhẹ nhàng.
Bảo dưỡng hệ thống thủy lực
- Kiểm tra rò rỉ và Gioăng phớt: Quan sát kỹ cổ các xi lanh thủy lực xe nâng người. Nếu thấy màng dầu ướt, cần thay thế bộ gioăng phớt mới.
- Lọc dầu thủy lực: Thay thế bộ lọc đường hồi (return filter) và lọc đường áp (pressure filter) theo khuyến cáo của hãng (thường sau 50 giờ đầu và mỗi 500-1000 giờ tiếp theo).
- Chất lượng dầu: Kiểm tra màu sắc và độ nhớt của dầu. Nếu dầu chuyển màu đen, đục hoặc có mùi khét, cần thay toàn bộ dầu trong thùng chứa để bảo vệ bơm và van thủy lực.
Kiểm tra hệ thống lái và gầm xe
- Cơ cấu lái: Kiểm tra các thanh giằng (tie rods), xi lanh lái xem có bị cong vênh hay rò rỉ không. Nếu xe có hiện tượng lắc lư khi di chuyển, cần kiểm tra và thay thế bạc đạn bánh xe.
- Với xe nâng người chạy điện: Mở nắp chụp mô tơ, kiểm tra độ mòn của chổi than và cổ góp. Thổi sạch bụi than để tránh hiện tượng đánh lửa.
- Với xe chạy dầu: Kiểm tra cầu xe, mức nhớt hộp số (nếu có) và hệ thống phanh đĩa/phanh thủy lực.
Kiểm tra và hiệu chuẩn hệ thống an toàn điện tử
- Cảm biến nghiêng (Tilt Sensor): Đặt xe trên mặt phẳng nghiêng theo thông số kỹ thuật (thường 3-5 độ) để xem xe có hú còi và ngắt chức năng nâng hay không.
- Bộ giới hạn tải (Load Sensing System): Đặt tải trọng chuẩn lên sàn thao tác để hiệu chuẩn xe nâng người. Hệ thống phải báo lỗi và khóa thao tác khi trọng lượng vượt mức cho phép.
- Hệ thống dây dẫn điện: Kiểm tra bó dây điện, các giắc cắm xem có bị oxy hóa, lỏng lẻo hay chuột cắn phá lớp vỏ cách điện không.
Nội dung bảo dưỡng xe nâng người chuyên sâu
Nội dung bảo dưỡng xe nâng người chuyên sâu là quy trình kỹ thuật can thiệp trực tiếp vào các hệ thống cốt lõi dựa trên cột mốc giờ hoạt động, gồm thay thế phụ tùng hao mòn định kỳ và kiểm tra sâu vào bảo dưỡng động cơ xe nâng người cũng như hệ thống truyền động để đảm bảo xe hoạt động đúng thông số thiết kế.
Bảo dưỡng xe nâng người khoảng 300 giờ
Đây là mốc thời gian quan trọng đối với xe nâng người chạy dầu (Boom Lift) để loại bỏ mạt kim loại trong giai đoạn chạy rà (break-in) hoặc duy trì độ trơn của động cơ:
- Động cơ: Thực hiện xả bỏ nhớt cũ và thay thế nhớt máy mới đúng phẩm cấp (thường là SAE 15W-40 hoặc 20W-50 tùy khí hậu).
- Hệ thống khí nạp: Tháo và vệ sinh lọc gió bằng khí nén áp lực vừa phải. Nếu lõi lọc bị rách hoặc quá bẩn, cần thay mới ngay để tránh bụi làm xước nòng xi lanh.
- Bôi trơn: Bơm mỡ bổ sung vào các vú mỡ tại trục cầu xe, khớp nối cần nâng và bạc đạn bánh xe.
Bảo dưỡng xe nâng người khoảng 600 giờ (hoặc 3 tháng)
Tại mốc này, các bộ lọc thường đã hết khả năng giữ cặn bẩn, cần thay mới để tránh tắc nghẽn hệ thống:
- Hệ thống nhiên liệu và bôi trơn: Thay thế lọc dầu động cơ và lọc nhiên liệu (bao gồm cả lọc tách nước). Kiểm tra và siết lại các đai ốc chân máy, đảm bảo động cơ không bị rung giật bất thường.
- Hệ thống làm mát: Kiểm tra nồng độ dung dịch làm mát, độ căng của dây curoa quạt gió và máy phát.
- Vệ sinh: Làm sạch muội than và dầu mỡ bám trên thân máy để tản nhiệt tốt hơn và dễ phát hiện rò rỉ.
Bảo dưỡng xe nâng người khoảng 1000 giờ/ 1 năm
Hệ thống thủy lực
- Lấy mẫu dầu thủy lực để phân tích độ nhớt và tạp chất. Nếu dầu bị biến chất (nhũ hóa, đổi màu), cần thay toàn bộ dầu trong thùng chứa (tank) và súc rửa đường ống.
- Thay thế lọc dầu thủy lực (lọc đường hồi và đường áp).
- Kiểm tra áp suất đầu ra của bơm thủy lực và áp suất tại các van an toàn (relief valve).
Hệ thống điện (Xe nâng người chạy điện)
- Phục hồi bình điện: Đo nội trở và tỷ trọng axit từng ngăn (cell). Thực hiện quy trình sạc cân bằng (equalization charge) để khử sunfat hóa.
- Mô tơ: Tháo kiểm tra chổi than của mô tơ di chuyển và mô tơ bơm. Thay thế nếu chổi than mòn quá vạch giới hạn.
- Kiểm tra và siết lại toàn bộ ốc bắt cáp điện tại tủ điều khiển trung tâm và các rơ le (solenoid).
Kiểm tra kết cấu kim loại và hiệu chuẩn
Cơ cấu nâng hạ
- Đối với xe nâng người boom lift: Kiểm tra độ căng và độ mòn của cáp ra/vào cần. Đo độ giãn của xích nâng.
- Kiểm tra moment xoắn (lực siết) của bu lông mâm quay toa theo tiêu chuẩn nhà sản xuất (Torque chart).
Hiệu chuẩn (Calibration)
- Sử dụng tạ chuẩn để test tải trọng. Cài đặt lại bộ giới hạn tải xe nâng người và cảm biến nghiêng để đảm bảo hệ thống ngắt hoạt động chính xác khi quá tải.
- Cập nhật phần mềm điều khiển (nếu hãng có bản cập nhật mới) để tối ưu hóa vận hành.
Quy trình bảo dưỡng xe nâng người
Quy trình bảo dưỡng xe nâng người chuẩn bao gồm 7 bước kỹ thuật tuần tự: từ kiểm tra kết cấu cơ khí, đo kiểm lưu chất (dầu, nước), rà soát hệ thống điện đến test tải các tính năng an toàn.
Cụ thể:
Bước 1: Kiểm tra khung gầm và các chi tiết cơ khí
- Quan sát các mối hàn trên khung xe (chassis), cần nâng và sàn thao tác để phát hiện vết nứt hoặc rỉ sét ăn mòn.
- Kiểm tra độ thẳng của lan can, cửa ra vào phải đóng mở linh hoạt và tự khóa.
- Siết chặt các ốc vít bị lỏng, đặc biệt là tại các vị trí rung động mạnh như chân máy, mâm quay toa.
- Kiểm tra chốt ắc tại các khớp nối xem có bị xô lệch hay mất phe cài an toàn không.
Bước 2: Kiểm tra lốp, bánh xe và hệ thống lái
- Lốp xe: Đối với lốp hơi, đo áp suất đúng thông số trên hông lốp. Đối với lốp đặc, kiểm tra các vết nứt, vỡ hoặc mòn quá vạch báo an toàn.
- Bánh xe: Kiểm tra lực siết của các tắc kê (đai ốc) bánh xe. Đảm bảo bạc đạn bánh xe không bị rơ lắc khi kích nâng gầm.
- Hệ thống lái: Kiểm tra các thanh giằng, xi lanh lái xem có rò rỉ hay cong vênh không.
Bước 3: Đo mức dầu thủy lực và dầu động cơ
- Dầu thủy lực: Kiểm tra qua mắt thăm hoặc thước đo trên bình chứa (khi xe ở vị trí thu gọn). Dầu phải đủ mức và không có bọt khí (dấu hiệu hở đường ống hút).
- Dầu động cơ (Xe chạy dầu): Rút que thăm nhớt, mức nhớt máy phải nằm giữa vạch Min và Max. Nếu nhớt quá đen hoặc loãng, cần lên kế hoạch thay thế.
- Rò rỉ: Soi đèn gầm xe và dọc thân xi lanh thủy lực xe nâng người, nếu thấy ướt dầu tại đầu nối hoặc gioăng phớt, cần xử lý ngay.
Bước 4: Kiểm tra ắc quy và hệ thống điện
- Bình ắc quy (Battery): Mở nắp kiểm tra mức dung dịch, châm thêm nước cất nếu mực nước tụt xuống dưới tấm cực. Vệ sinh muối sunfat bám trên cọc bình.
- Dây dẫn: Kiểm tra các đầu cos và dây cáp nối xem có bị lỏng, đứt gãy hoặc ô xy hóa không.
- Sạc điện: Cắm sạc thử nghiệm, đảm bảo đèn báo sạc hoạt động và rơ le tự ngắt khi đầy bình.
Bước 5: Vệ sinh hệ thống lọc và Bơm mỡ
- Lọc: Tháo và dùng khí nén vệ sinh lọc gió. Thay thế lọc nhớt và lọc dầu động cơ nếu đến định kỳ bảo dưỡng.
- Bơm mỡ: Bơm mỡ chuyên dụng vào các vú mỡ tại khớp xoay, trục lái, mâm quay cho đến khi thấy mỡ mới đẩy mỡ cũ ra ngoài.
Bước 6: Kiểm tra hệ thống an toàn & Cảnh báo
- Nút dừng khẩn cấp (Emergency Stop): Nhấn nút, toàn bộ hệ thống điện và động lực phải ngắt ngay lập tức.
- Cảm biến: Thử tác động vào cảm biến nghiêng và cảm biến quá tải (nếu có tải giả), xe phải hú còi báo động và ngắt thao tác nâng.
- Hệ thống hạ khẩn cấp: Thử kéo van xả áp hoặc bơm tay để đảm bảo xe hạ được xuống đất khi mất nguồn.
Bước 7: Ghi nhật ký bảo dưỡng
Việc ghi chép checklist bảo dưỡng xe nâng người giúp:
- Theo dõi lịch sử hư hỏng của thiết bị.
- Làm căn cứ để xác định thời điểm bảo dưỡng định kỳ tiếp theo.
- Phục vụ công tác thanh kiểm tra và chứng nhận an toàn xe nâng người hàng năm.
Dấu hiệu cần kiểm tra và bảo dưỡng xe nâng người
Trong quá trình vận hành, nếu thiết bị xuất hiện các triệu chứng bất thường như rung giật, rò rỉ chất lỏng hoặc báo lỗi hệ thống, người vận hành cần dừng máy và thực hiện kiểm tra xe nâng người ngay lập tức.
- Tiếng kêu lạ, hoạt động yếu hoặc chập chờn: Hệ thống thủy lực hoặc truyền động đang gặp sự cố về áp suất hoặc lưu lượng như thiếu áp suất, tắc nghẽn dầu thủy lực hoặc hỏng van điều khiển.
- Màn hình báo mã lỗi: Mỗi dòng xe đều có bảng mã lỗi riêng, cần tra cứu tài liệu kỹ thuật để xác định vị trí hư hỏng.
- Rò rỉ dầu thủy lực: Quan sát gầm xe và hệ thống ống dẫn. Nếu thấy xe bị chảy dầu ướt bề mặt kim loại hoặc đọng vũng, hệ thống đang mất áp suất nghiêm trọng, cần thay thế bộ phận làm kín ngay.
- Xe không sạc điện (xe điện): sự cố về nguồn cấp năng lượng như bình ắc quy, hệ thống sạc bị hỏng, dây cáp đầu bị đứt ngầm, cầu chì và rơ le có vấn đề.
- Mất hoặc lỏng ốc ở bánh xe, thanh chéo: cần kiểm tra. siết lại các đai ốc, than chốt hoặc thay thế phụ tùng để tránh nguy cơ sập đổ kết cấu.
Lưu ý an toàn khi bảo dưỡng xe nâng người
Tuân thủ quy tắc an toàn lao động xe nâng người trong quá trình bảo trì, bảo dưỡng xe nâng người là yêu cầu bắt buộc để ngăn ngừa tai nạn xe nâng người, kỹ thuật viên không được chủ quan, phải trang bị đầy đủ đồ bảo hộ và sử dụng công cụ hỗ trợ chuyên dụng khi can thiệp vào máy.
- Luôn trang bị đồ bảo hộ: luôn đeo kính bảo hộ, găng tay cao su khi kiểm tra ắc quy, đi giày bảo hộ mũi sắt.
- Sử dụng đúng chủng loại dầu mỡ khuyến nghị và cập nhật chi tiết vào nhật ký bảo dưỡng để phục vụ công tác kiểm định xe nâng người.
- Ghi lại nhật ký bảo dưỡng: Ghi lại ngày tháng, chỉ số giờ (Hour meter), hạng mục đã sửa chữa và tên người thực hiện
- Xe nâng cắt kéo (Scissor Lift): Tập trung vào nguy cơ kẹp tại các thanh chéo. Cần kiểm tra kỹ độ mòn của thanh nâng, chốt chặn và bôi trơn đầy đủ các khớp xoay chịu lực.
- Xe nâng Boom Lift: Kiểm soát rủi ro sập cần và đứt cáp. Chú ý đặc biệt đến hệ thống cáp ra vào cần, các đường ống thủy lực đi ngầm bên trong cần và hệ thống cân bằng lồng.
Nếu có dấu hiệu bất thường không thể tự kiểm tra xử lý, hãy liên hệ với kỹ thuật viên chuyên nghiệp tại các đơn vị uy tín như Tiến Phát Group để kịp thời sửa chữa.
Lợi ích khi bảo dưỡng đúng cách
Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình bảo trì bảo dưỡng xe nâng người không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là yếu tố quan trọng để tối ưu hóa chi phí vận hành (TCO) và đảm bảo tính mạng con người.
- Ngăn ngừa sự cố đột ngột trong vận hành.
- Giảm rủi ro tai nạn lao động.
- Duy trì sản xuất liên tục và tiến độ thi công.
- Tối ưu hóa chi phí và kéo dài tuổi thọ thiết bị.
- Đảm bảo pháp lý và tiêu chuẩn kiểm định.
Tổng kết
Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình bảo dưỡng xe nâng người định kỳ là chìa khóa duy nhất để đảm bảo an toàn lao động và tối ưu chi phí vận hành cho doanh nghiệp. Một chiếc xe được chăm sóc kỹ lưỡng từ hệ thống thủy lực, điện đến kết cấu cơ khí sẽ giúp bạn an tâm về tiến độ thi công và dễ dàng đạt chuẩn kiểm định xe nâng người.
Nếu đơn vị của bạn chưa có đội ngũ kỹ thuật chuyên trách, hãy cân nhắc sử dụng dịch vụ bảo dưỡng xe nâng người chuyên nghiệp hoặc thuê ngoài để đảm bảo độ chính xác và an toàn cao nhất.
